موفقیت درمانهای ترمیمی تنها به مهارت دندانپزشک یا کیفیت مواد مصرفی وابسته نیست، بلکه کنترل شرایط محیطی حین درمان نیز نقش تعیینکنندهای در نتیجه نهایی دارد. وجود بزاق، خون و رطوبت میتواند چسبندگی مواد ترمیمی را کاهش داده و احتمال آلودگی ناحیه درمان را افزایش دهد. به همین دلیل، ایجاد یک میدان کاری خشک، تمیز و ایمن از اصول اساسی دندانپزشکی ترمیمی محسوب میشود. در ادامه این مقاله از سایت مواد و تجهیزات دندانپزشکی دنتیوا مراحل اصولی ایزولاسیون دندان قبل از ترمیم و نکات مهم اجرای آن را بررسی خواهیم کرد.
مراحل اصولی ایزولاسیون دندان قبل از ترمیم
حال که بهطور مختصر با اشکال و ابزارهای محصور کردن محل درمان آشنا شدیم، نوبت به شناخت جزئیات و مراحل این کار رسیدهاست که در ادامه به آن خواهیم پرداخت:
– ایزولهسازی با استفاده از رول پنبه
استفاده از رول پنبه دندانپزشکی که انعطافپذیر است و قابلیت خم شدن دارد، ارزانترین و رایجترین راه برای جداسازی دندان، کنترل رطوبت و فراهم آوردن یک محیط نسبتاً خشک به شمار میرود. این رولها معمولاً بین دندانهای عقبی، گونه و یا در زیر زبان قرار داده میشوند تا بزاق را از غدد بناگوشی، زیرزبانی و زیرفکی جمعآوری کنند و بافتهای نرم را از محل درمان دور نگه دارند. برای جاگذاری آنها ابتدا باید از سرساکشن و Air-Water Syringe کمک گرفت تا بزاق از محل خارج شود. پس از آن، دنبال کردن این مراحل ضروری است:
۱. انتخاب رولی با طول و سایز مناسب
۲. قرار دادن آن در ناحیهٔ وستیبول از نخستین دندان تحت درمان تا دندانهای آسیاب خلفی
۳. جاگذاری رول پنبهای در زیر زبان و مجاورت دندان موردنظر
۴. تعویض سریع رولها در صورت خیس شدن کامل آنها
۵. مرطوب کردن رولها با اسپری آب پیش از خارج کردن آنها برای جلوگیری از چسبیدنشان به مخاط دهان
– مراحل جاگذاری پدهای جاذب
این پدهای مثلثیشکل که بخشی از سیستم ایزولهسازی نسبی هستند، برای کنترل بزاقی طراحی شدهاند که از غدهٔ پاروتید در عقب دهان ترشح میشود. آنها در سه سایز مختلف تولید میشوند و در برخی موارد، در سمتی از آنها که رو به گونه قرار میگیرد یک لایهٔ پلاستیکی و ضدرطوبت تعبیه شدهاست تا جلوی چسبیدن پد به مخاط و خیس شدن سریعش گرفته شود. برای قرار دادن این پدهای جاذب در جای خود، اولین اقدام همان خشک کردن ناحیهٔ وستیبول مقابل دندانهای مولر است. سپس فقط دو سه مرحلهٔ ساده باقی میماند:
۱. انتخاب پد با سایز مناسب: Small برای کودکان و دهانهای کوچک، Medium و Large برای بزرگسالان
۲. جاگذاری پد بهگونهای که نوک آن بهسمت دندان باشد و قاعدهاش بهطور کامل روی مجرای استنسون را بپوشاند
۳. مرطوب کردن پد پیش از خارج کردن آن، درست مثل رولهای پنبهای!
– مراحل ایزولاسیون کامل با استفاده از رابردم
اینیکی استانداردترین روش برای محصور کردن ناحیهٔ درمان است که هم میتواند بهصورت تکدندانی (بیشتر برای عصبکشی) انجام گیرد و هم بهصورت چنددندانی (برای بازسازی صحیح شکل دندان، جاگذاری ونیرها و…). دو ابزار اصلی آن را هم شیت رابردم و کلمپ دندانپزشکی تشکیل میدهند که هرکدام دارای انواع، سایزها و ضخامتهای مختلفاند. برای شروع ایزولهسازی با استفاده از رابردم، نخستین گام بررسی محدودهٔ کار و انتخاب دندان لنگر است، یعنی همان دندانی که کلمپ روی آن سوار میشود. بعد از آن، بهتر است لثه را بیحس کنید تا بیمار آزار نبیند و بهسراغ مراحل بعدی کار بروید:
۱. انتخاب لاستیک رابردمی با ضخامت مناسب تا بتوان از پارهنشدنش در طی درمان مطمئن بود
۲. انتخاب کلمپی با شکل و سایز مناسب (بالدار یا بدون بال و متناسب با محل قرارگیری و اندازه و نوع دندان) و بستن یک نخ ایمنی به آن
۳. پانچ کردن شیت و ایجاد سوراخهایی با فاصلهٔ درست به تعداد دندانهایی که در ناحیهٔ درمان قرار میگیرند (سوراخ مربوط به دندان لنگر باید بزرگتر از بقیه باشد)
۴. قرار دادن فورسپس در روزنههای کلمپ، باز کردن آن و جاگذاریاش روی دندان لنگر بهگونهای که جاوها زیر خط لثهٔ دندان را بگیرند
۵. سوار کردن شیت روی کلمپ
۶. کشیدن شیت روی فریم و محکمکردنش با استفاده از گیرههای فریم
۷. عبور دادن شیت از بین نقاط تماس با کمک نخ دندان
۸. قراردهی فیکسکننده در قسمت انتهایی ناحیهٔ ایزولهشده برای تثبیت شیت رابردم
روشهای خشک کردن کانال ریشه در دندانپزشکی را در اینجا مطالعه کنید.
ایزولاسیون به چه شکلهایی انجام میشود؟
جداسازی دندان تحت درمان از محیط اطرافش یا بهطور کامل خواهد بود یا نسبی. همهچیز هم به نوع ترمیمی که قرار است انجام شود، نیاز هر موقعیت و برخی شرایط بالینی بستگی دارد. مثلاً در صورت استفاده از آمالگام که رطوبت دهان تأثیری برروی عملکردش ندارد، میتوان با ایزولاسیون نسبی کار را پیش برد، اما دربارهٔ ترمیمهای کامپوزیتی ایزولاسیون کامل گزینهٔ ارجح است. جدول پیشِرو مقایسهای مختصر از این دو شکل ایزولهسازی ارائه میدهد که برای شناخت ابزارهای مورداستفاده در هرکدام نیز بسیار مفید خواهد بود:
نوع ایزولاسیون | ویژگی | نمونههای کاربرد | ابزارها |
کامل | ● ایجاد یک سد فیزیکی کامل به دور محل موردنظر برای دستیابی به محیطی کاملاً خشک و تمیز ● جلوگیری از بلع مواد و ابزار | ● ترمیمهای کامپوزیتی ● عصبکشی ● پرفوراسیون ● چسباندن روکشهای تمامسرامیک ● و… | لاستیک رابردم، کلمپ، نوار فیکسکنندهٔ رابردم، فورسپس، فریم، پانچ، نخ دندان |
نسبی | ● مناسب برای ترمیمهایی که حساسیتی نسبتبه رطوبت ندارند ● راحتی و سرعت عمل بالا در اجرای ایزولاسیون | ● ترمیمهای آمالگامی ● در صورت استفاده از سمانهای گلاس آینومر ● سمان کردن موقت روکشها ● و… | رولهای پنبهای، پدهای جاذب |
چه محدودیتهایی برای ایزولاسیون کامل وجود دارد؟
اشاره کردیم که گاهی انتخاب نوع ایزولاسیون به یکسری شرایط بالینی بستگی دارد؛ یعنی حتی ممکن است استفاده از رابردم در یک موقعیت درمانی ضروری باشد، اما مشکلاتی که بیمار به آنها دچار است اجازهٔ این کار را ندهند. مثلاً این احتمال وجود دارد که او از Gag Reflex رنج ببرد و تحمل قرار گرفتن هیچ ابزاری را در عمق دهانش نداشته باشد.
آلرژی به لاتکس نیز مشکلیست که گرچه میتوان با استفاده از رابردمهای بدون لاتکس دورش زد، ولی در موارد شدید بهتر است جانب احتیاط نگه داشته شود. بیماریهای تنفسی، آسم، گرفتگیهای کامل بینی، استرس و اضطراب شدید و بهطور کلی هرآنچه روی توان نفس کشیدن طولانیمدت فرد از راه بینی اثر بگذارد نیز مانعی بر سر راه ایزولاسیون کامل است. و البته برخی مشکلات آناتومیک را هم نمیتوان از یاد برد: مواردی مانند باز نشدن کامل فک یا نیمهرویشیافتگی دندان تحت درمان که اجازهٔ نشستن کلمپ و به تبع آن رابردم در جای مناسب را نمیدهند.
چاره در اینجا بسنده کردن به ساکشن و ابزارهای ایزولهسازی نسبی است، گرچه این راهحل میتواند روی کیفیت برخی درمانها اثر منفی داشته باشد و عمر ترمیمها را کاهش دهد.
نقش ساکشن در ایزولاسیون چیست؟
چه در هنگام استفاده از رابردم و چه در صورت ایزولهسازی نسبی، ساکشن ابزار اصلی جمعآوری بزاق و سایر مایعات دهانی است که نقش اول را در زمینهٔ کنترل رطوبت ایفا میکند. ساکشن کمحجم بزاقی که بهطور مداوم در کف دهان تجمع مییابد را در طول درمان خارج میکند و سرساکشنهای ضخیم با قدرت مکش بالا هم برای بیرون کشیدن حجم زیاد آب اسپریشده و ذرات تراشیدهشده توسط توربین دندانپزشکی مناسباند. بهعلاوه آنها از وارد شدن دبریها به گلو نیز جلوگیری خواهند کرد.
دنتیوا که عرضهکنندهٔ مواد دندانپزشکی و انواع تجهیزات دندانپزشکی تولیدشده توسط کمپانیهای برتر سراسر جهان است، علاوهبر تمام ابزارهای کوچک و بزرگ مورداستفاده در فرایند ایزولاسیون، دستگاههای دیگری نظیر ساکشن را نیز با تضمین اصالت کالا، ضمانت مرجوعی و قیمتی مناسبتر از سایر مراجع فعال در این زمینه به فروش میرساند. بنابراین اگر بهدنبال تجهیز مطب خود هستید، به ما اعتماد کنید که از صفر تا صد در کنار شما خواهیم بود!
چرا باید محل درمان را ایزوله کرد؟
البته این مهم است که بخواهید در چه موقعیتی و از کدام روش ایزولاسیون استفاده کنید. رابردم یا رول پنبه و ساکشن؟ با این حال، دربارهٔ چرایی ایزوله کردن محیط درمان میتوان به چند فایدهٔ کلی اشاره کرد:
۱. حفظ ایمنی و راحتی بیمار
دربارهٔ درمانهای دندانپزشکی زبان، لثه، گونه و سایر بافتهای نرم را میتوان آسیبپذیرترین نواحی دهان دانست: درحالیکه هدف اصلی دندان بیمار است، بدون یک ایزولاسیون درست، این بخشها هستند که متحمل صدمات گوناگون میشوند. مثلاً ممکن است در حین کار برروی دندان ابزاری با این بافتهای نرم برخورد کند و موجب زخمی شدنشان بشود؛ یا در زمان ضدعفونی کردن کانال ریشه هیپوکلریت سدیم به فضای اطراف نشت کند و درد شدید، هماتوم و نکروز بهوجود آورد؛ یا اسید اچ با لثه تماس یابد و باعث سوختگی آن گردد. حتی ممکن است بعضی ابزارهای کوچک، مثل فایلهای روتاری دندانپزشکی، اشتباهاً در میانهٔ درمان بلعیده شوند یا مواد شیمیایی، خون و سایر آلودگیها همراه با بزاق وارد گلوی بیمار گردند. این احتمالات بهخوبی نشان میدهند که ایمنی فرد تا چه حد به ایزولاسیونی بستگی دارد که با استفاده از ساکشن یا سایر ابزارها انجام میدهید. آنها علاوهبر مصون نگه داشتن بیمار از آسیب، از او در برابر اضطراب و احساس ناخوشایند قورت دادن مواد دندانپزشکی محافظت میکنند.
۲. بهبود دید و کنترل دندانپزشک
مزیت دیگر محصور کردن ناحیهٔ درمان متوجه دندانپزشک است: اینکه با کنار رفتن بافتهای نرم و جداسازی دندان آسیبدیده از دندانهای کناریاش دید او بهتر میشود و دسترسی و آزادی عملش نیز بیشتر. نتیجتاً همین هم دقت و سرعت کار را بالاتر خواهد برد.
۳. خشک و تمیز نگه داشتن محیط درمان
و در نهایت، هدف نهایی درمانهای ترمیمی بازگرداندن کارایی و زیبایی به دندان صدمهدیده است: چیزی که بدون یک ایزولاسیون درست عملاً غیرممکن خواهد بود! بزاق و خون ممکن است به داخل کانالی که بهتازگی شکلش دادهاید و پاکسازیاش کردهاید نفوذ کنند و باکتریهای جدیدی را به آن راه دهند؛ یا سمانها و مواد کامپوزیتی که برای یک پیوند درست با ساختار دندان به محیطی خشک نیاز دارند، تحت تأثیر رطوبت چسبندگیشان کامل نشود. اشتباهاتی مانند اینها مقدمهٔ Microleakage، تغییر رنگ، عفونتهای مقاوم، پوسیدگیهای ثانویه و نهایتاً شکست ترمیم هستند، درحالیکه با خشک و تمیز نگه داشتن محیط درمان بهوسیلهٔ لوازم ایزولاسیون میتوان از همگیشان جلوگیری کرد.
جمع بندی
ایزولاسیون صحیح، پایهای برای اجرای درمانهای ترمیمی باکیفیت و کاهش خطاهای بالینی است. انتخاب تکنیک مناسب با توجه به نوع درمان و شرایط بیمار، عملکرد مواد ترمیمی و نتیجه نهایی را بهبود میبخشد. همچنین استفاده اصولی از تجهیزات ایزولاسیون، میدان کاری را از آلودگی و رطوبت حفظ کرده و شرایط ایدهآلی برای انجام درمان فراهم میکند. رعایت این اصول نهتنها احتمال بروز عوارض را کاهش میدهد، بلکه به افزایش دوام ترمیم و رضایت بیمار نیز کمک خواهد کرد.
