طبقه بندی انواع سمان دندانپزشکی

1. سمان زینک فسفات (Zinc Phosphate Cement)

سمان زینک فسفات که با نام سمان فسفات روی نیز شناخته می‌شود، قدیمی‌ترین سمان دائمی دندانپزشکی است و هنوز هم در برخی درمان‌های پروتزی کاربرد دارد. این سمان از واکنش پودر اکسید روی با اسید فسفریک تشکیل شده و گیر خود را از طریق اتصال مکانیکی به دندان به دست می‌آورد.

کاربردها

• سمان کردن روکش‌های فلزی
• بریج‌های دندانی
• برخی اینله و آنله‌های فلزی
• پروتزهای ثابت با گیر مکانیکی مناسب

مزایا

• استحکام فشاری بالا
• ضخامت فیلم بسیار کم
• قیمت اقتصادی
• سهولت اختلاط و پاک کردن اضافات
• سابقه بالینی طولانی و قابل اعتماد

محدودیت‌ها

• اتصال شیمیایی به دندان ایجاد نمی‌کند.
• آزادسازی فلوراید ندارد.
• در مراحل اولیه می‌تواند باعث تحریک پالپ شود.
• نسبت به سمان‌های رزینی، مقاومت کمتری در برابر نشت حاشیه‌ای دارد.

2. سمان زینک پلی‌کربوکسیلات (Zinc Polycarboxylate Cement)

زینک پلی‌کربوکسیلات نخستین سمانی بود که توانست علاوه بر گیر مکانیکی، به مینای دندان و عاج اتصال شیمیایی برقرار کند. این ویژگی باعث شد نسبت به زینک فسفات زیست‌سازگاری بیشتری داشته باشد.

کاربردها

• سمان کردن روکش و بریج
• سمان بندهای ارتودنسی
• لاینر و بیس
• برخی ترمیم‌های ثابت

مزایا

• اتصال شیمیایی به دندان
• تحریک کمتر پالپ
• زیست‌سازگاری مناسب
• استفاده آسان

محدودیت‌ها

• استحکام کمتر نسبت به سمان‌های رزینی
• ویسکوزیته نسبتاً بالا
• دوام پایین‌تر در درمان‌های تحت فشار زیاد

3. سمان گلاس آینومر (Glass Ionomer Cement)

گلاس آینومر یکی از پرکاربردترین و محبوب‌ترین سمان‌های دندانپزشکی است. این سمان علاوه بر ایجاد اتصال شیمیایی به مینای دندان و عاج، به‌تدریج یون فلوراید آزاد می‌کند که می‌تواند احتمال پوسیدگی ثانویه را کاهش دهد.

زیرگروه‌های گلاس آینومر

سمان گلاس آینومر لوتینگ (Glass Ionomer Luting Cement)

این رایج‌ترین نوع گلاس آینومر است و برای سمان کردن انواع ترمیم‌های غیرمستقیم استفاده می‌شود.

کاربردها

• روکش‌های فلزی
• روکش‌های PFM
• بریج
• اینله و آنله
• بندهای ارتودنسی

مزایا

• چسبندگی شیمیایی به مینا و عاج
• آزادسازی فلوراید
• استفاده آسان
• قیمت مناسب
• ضخامت فیلم پایین

محدودیت‌ها

• حساسیت به رطوبت در مراحل اولیه
• مقاومت کمتر نسبت به سمان‌های رزینی
• حلالیت بیشتر در محیط مرطوب

سمان گلاس آینومر ترمیمی (Restorative GIC)

این گروه بیشتر به‌عنوان ماده ترمیمی در دندان‌های شیری، ترمیم ضایعات ریشه و نواحی با ریسک بالای پوسیدگی استفاده می‌شود و نسبت به نوع لوتینگ استحکام بیشتری دارد.

4. سمان رزین‌مودیفاید گلاس آینومر (Resin Modified Glass Ionomer Cement | RMGIC)

RMGIC نسل تکامل‌یافته گلاس آینومر است که با افزودن مونومرهای رزینی، بسیاری از محدودیت‌های گلاس آینومر برطرف شده است. این سمان ضمن حفظ قابلیت آزادسازی فلوراید، مقاومت مکانیکی و پایداری بیشتری در برابر رطوبت دارد.

کاربردها

• روکش‌های فلزی
• روکش‌های PFM
• برخی روکش‌های زیرکونیا
• بریج
• بندهای ارتودنسی

مزایا

• اتصال شیمیایی مناسب
• آزادسازی فلوراید
• مقاومت بیشتر نسبت به GIC
• حلالیت کمتر
• تحمل بهتر رطوبت

محدودیت‌ها

• برای لمینت و ونیر مناسب نیست.
• استحکام آن هنوز از سمان رزینی کمتر است.

5. سمان رزینی (Resin Cement)

سمان‌های رزینی جدیدترین و پیشرفته‌ترین گروه سمان‌های دندانپزشکی هستند و بیشترین میزان چسبندگی و استحکام را ایجاد می‌کنند. امروزه بیشتر ترمیم‌های زیبایی و تمام‌سرامیک با این سمان‌ها نصب می‌شوند.

انواع سمان رزینی

سمان لایت‌کیور (Light Cure)

با تابش نور دستگاه لایت‌کیور سخت می‌شود و برای لمینت‌های نازک و ترمیم‌های با قابلیت عبور نور مناسب است.

سمان سلف‌کیور (Self Cure)

بدون نیاز به نور و تنها با واکنش شیمیایی سخت می‌شود و برای نواحی که نور به آن‌ها نمی‌رسد کاربرد دارد.

سمان دوال‌کیور (Dual Cure)

ترکیبی از دو روش لایت‌کیور و سلف‌کیور است و امروزه پرکاربردترین نوع سمان رزینی برای روکش‌ها، پست‌ها و ترمیم‌های غیرمستقیم محسوب می‌شود.

کاربردها

• لمینت
• ونیر
• روکش‌های تمام سرامیک
• روکش زیرکونیا (همراه پرایمر مناسب)
• اینله و آنله
• فایبرپست

مزایا

• بالاترین قدرت چسبندگی
• مقاومت مکانیکی بسیار زیاد
• حلالیت بسیار کم
• زیبایی عالی
• دوام طولانی‌مدت

محدودیت‌ها

• تکنیک‌حساس است.
• نیاز به ایزولاسیون مناسب دارد.
• قیمت بالاتری نسبت به سایر سمان‌ها دارد.

6. سمان زینک اکساید اوژنول (Zinc Oxide Eugenol | ZOE)

این سمان بیشتر برای درمان‌های موقت استفاده می‌شود و به دلیل وجود اوژنول، خاصیت آرام‌بخش و ضدالتهابی برای پالپ دارد.

کاربردها

• روکش موقت
• پانسمان دندان
• ترمیم‌های موقت
• درمان‌های بین جلسات

مزایا

• اثر تسکین‌دهنده
• استفاده آسان
• حذف راحت از روی دندان
• قیمت مناسب

محدودیت‌ها

• استحکام پایین
• مناسب درمان‌های دائمی نیست.
• با مواد رزینی سازگاری ندارد.

7. سمان موقت دندانپزشکی (Temporary Cement)

سمان‌های موقت برای تثبیت کوتاه‌مدت روکش‌ها و بریج‌ها طراحی شده‌اند و پس از پایان دوره درمان به‌راحتی برداشته می‌شوند.

انواع سمان موقت

• سمان موقت حاوی اوژنول: مناسب برای کاهش حساسیت و محافظت از پالپ.
• سمان موقت بدون اوژنول (Non-Eugenol): بهترین انتخاب زمانی که قرار است در مرحله بعد از سمان‌های رزینی استفاده شود؛ زیرا در پلیمریزاسیون رزین اختلال ایجاد نمی‌کند.

کاربردها

• نصب روکش موقت
• بریج موقت
• پروتزهای موقت

مزایا

• خارج شدن آسان
• محافظت از دندان تا پایان درمان
• جلوگیری از جابه‌جایی ترمیم موقت

محدودیت‌ها

• استحکام کمتر نسبت به سمان‌های دائمی
• مناسب استفاده طولانی‌مدت نیست.