انواع سطوح دندانی برای مشخص‌کردن محل دقیق پوسیدگی، ترمیم، شکستگی یا سایر تغییرات روی دندان استفاده می‌شوند. هر دندان بسته به موقعیت خود دارای سطوحی مانند مزیال، دیستال، باکال یا لبیال، لینگوال یا پالاتال و سطح اکلوزال یا انسیزال است.
به زبان ساده، Mesial سمت نزدیک به خط میانی قوس دندانی و Distal سمت دور از آن است. سطح رو به گونه در دندان‌های خلفی Buccal و سطح رو به لب در دندان‌های قدامی Labial نام دارد. سطح داخلی دندان رو به زبان Lingual است و در فک بالا می‌توان از اصطلاح Palatal نیز استفاده کرد. سطح جویدن دندان‌های خلفی Occlusal و لبه برش دندان‌های قدامی Incisal نامیده می‌شود.
جدول انواع سطوح دندانی
| نام سطح | محل قرارگیری | بیشتر در کدام دندان؟ |
|---|---|---|
| Mesial – مزیال | سمت نزدیک‌تر به خط میانی قوس دندانی | همه دندان‌ها |
| Distal – دیستال | سمت دورتر از خط میانی | همه دندان‌ها |
| Buccal – باکال | سطح رو به گونه | دندان‌های خلفی |
| Labial – لبیال | سطح رو به لب | دندان‌های قدامی |
| Lingual – لینگوال | سطح رو به زبان | همه دندان‌ها |
| Palatal – پالاتال | سطح رو به کام | دندان‌های فک بالا |
| Occlusal – اکلوزال | سطح جویدن | پرمولرها و مولرها |
| Incisal – انسیزال | لبه برش | دندان‌های قدامی |
| Proximal – پروگزیمال | نام کلی سطوح بین دو دندان مجاور | Mesial + Distal |
انواع سطوح دندانی
یکی از مسائلی که حتماً باید درباره‌ی دندان‌ها بدانید سطوح مختلف دندانی است. فرقی نمی کند دندانپزشک یا بیمار باشید دانستن این سطوح می‌تواند به‌عنوان بیمار به ما کمک کند تا هنگام درمان دندان‌هایمان بهتر متوجه پروسه درمان باشیم و با آگاهی بدانیم چه مشکلی برای دندان‌هایمان پیش آمده است. به‌عنوان دندان پزشک هم در توضیح مشکل دندان با زبان ساده به مراجعین می‌تواند برای شما کمک‌کننده باشد.
دندان‌ها 5 سطح مختلف دارند.
- سطح مزیال (Mesial)
- سطح دیستال( Distal)
- سطح باکال (Buccal)
- سطح لینگوال( Lingual)
- سطح اکلوزال( Occlusal)
از تلفظ عجیب این واژه‌ها نترسید. در ادامه‌ی این مقاله هر کدام از این سطوح را با زبانی بسیار ساده برایتان توضیح داده‌ایم. بیایید ابتدا با سطح مزیال شروع کنیم.
سطح مزیال دندان چیست؟
سطح مزیال (Mesial) بخشی از دندان است که به خط میانی قوس دندانی نزدیک‌تر قرار دارد. اگر دهان را به کمک یک خط فرضی از بین دو دندان پیش مرکزی تقسیم کنیم، سطحی از هر دندان که به سمت این خط قرار دارد مزیال محسوب می‌شود.
این اصطلاح برای مشخص‌کردن موقعیت پوسیدگی‌ها، ترمیم‌ها و تماس بین دندان‌های مجاور استفاده می‌شود. دو دندان ثنای مرکزی در هر فک، سطوح مزیال خود را در نزدیکی خط وسط به یکدیگر نزدیک می‌کنند.
سطح دیستال دندان چیست؟
سطح دیستال (Distal) در جهت مخالف مزیال قرار دارد و از خط میانی قوس دندانی دورتر است.
برای مثال، در یک دندان آسیاب، سطحی که به سمت دندان بعدی و عقب‌تر قوس قرار دارد معمولاً دیستال است. مزیال و دیستال دو سطح مهم برای توصیف ارتباط هر دندان با دندان‌های مجاور هستند.
سطح باکال دندان چیست؟
سطح باکال (Buccal) سطح خارجی دندان‌های خلفی است که به سمت گونه قرار دارد.
این اصطلاح عمدتاً برای پرمولرها و مولرها استفاده می‌شود. برای دندان‌های قدامی، سطح مشابهی که به سمت لب قرار دارد معمولاً Labial نامیده می‌شود.
تفاوت Buccal، Labial و Facial چیست؟
این سه اصطلاح نزدیک به هم هستند اما دقیقاً یکسان استفاده نمی‌شوند:
- Buccal: سطح رو به گونه در دندان‌های خلفی
- Labial: سطح رو به لب در دندان‌های قدامی
- Facial: اصطلاح عمومی‌تر برای سطح خارجی دندان که می‌تواند Buccal یا Labial را شامل شود.
این تفکیک را حتماً اضافه کن؛ صفحه فعلی دنتیوا به Labial اشاره کرده اما آن را به‌صورت بخش مستقل توضیح نداده است
سطح لینگوال دندان چیست؟
سطح لینگوال (Lingual) سطح داخلی دندان است که رو به زبان قرار دارد.
این اصطلاح را می‌توان برای دندان‌های فک بالا و پایین به کار برد، اما در دندان‌های فک بالا اصطلاح دیگری نیز رایج است که به ارتباط سطح داخلی دندان با کام اشاره دارد.
تفاوت Lingual و Palatal چیست؟
Lingual به معنای سطح رو به زبان است، در حالی که Palatal معمولاً برای سطح داخلی دندان‌های فک بالا که رو به کام قرار دارند استفاده می‌شود.
در نتیجه، برای یک دندان مولر پایین معمولاً Lingual به‌کار می‌رود، اما برای سطح داخلی یک دندان مولر بالا ممکن است از Palatal استفاده شود.
سطح اکلوزال دندان چیست؟
سطح اکلوزال (Occlusal) سطحی از دندان‌های خلفی است که هنگام بسته شدن فک‌ها در فرآیند جویدن نقش دارد.
این سطح بیشتر در پرمولرها و مولرها دیده می‌شود و شامل ساختارهایی مانند کاسپ، شیار و فوسا است. همین ساختارها به خرد و آسیاب شدن غذا کمک می‌کنند. صفحه فعلی دنتیوا نیز بخش مستقلی برای Occlusal Table و کاسپ‌ها دارد که بهتر است حفظ شود.
تفاوت Occlusal و Incisal چیست؟
این دو اصطلاح را نباید به جای یکدیگر استفاده کرد.
Occlusal به سطح جویدن دندان‌های خلفی گفته می‌شود، اما دندان‌های قدامی سطح جویدن پهن ندارند؛ قسمت برنده آنها Incisal Edge یا لبه انسیزال نامیده می‌شود.
برای مثال:
- مولر اول → Occlusal Surface
- پرمولر → Occlusal Surface
- دندان پیش مرکزی → Incisal Edge
- دندان نیش → Incisal/Cuspal region
سطح پروگزیمال دندان چیست؟
Proximal Surface اصطلاحی برای سطوحی است که دندان را به دندان‌های مجاور مرتبط می‌کنند.
دو سطح پروگزیمال هر دندان عبارت‌اند از:
Mesial + Distal
به همین دلیل اگر دندانپزشک از پوسیدگی پروگزیمال صحبت کند، منظور معمولاً پوسیدگی در ناحیه بین دو دندان و در یکی از سطوح مزیال یا دیستال است.
این بخش برای جستجوهایی مثل:
- سطح پروگزیمال دندان چیست
- پوسیدگی پروگزیمال چیست
- mesial distal difference
نام سطوح دندان در دندانپزشکی چه کاربردی دارد؟
نام‌گذاری سطوح دندان فقط یک اصطلاح آناتومی نیست؛ دندانپزشک برای مشخص‌کردن محل دقیق مشکل از این اصطلاحات استفاده می‌کند.
برای مثال، به‌جای اینکه گفته شود «دندان از کنار پوسیده است»، می‌توان موقعیت دقیق پوسیدگی را به‌صورت مزیال یا دیستال مشخص کرد.
این اصطلاحات در مواردی مانند:
- ثبت پوسیدگی
- ترمیم کامپوزیت یا آمالگام
- بررسی تماس بین دو دندان
- چارت دندانپزشکی
- ثبت شکستگی
- بررسی وضعیت اکلوزال
کاربرد دارند.
سطوح دندان چه ارتباطی با پوسیدگی دارند؟
محل تشکیل پلاک و شرایط تمیزشدن هر سطح یکسان نیست. برای مثال، سطوح بین دندان‌ها معمولاً با مسواک معمولی دسترسی کمتری دارند و برای تمیزکردن آنها استفاده از نخ دندان یا ابزارهای بین‌دندانی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.
از طرف دیگر، شیارها و فرورفتگی‌های سطح اکلوزال مولرها نیز می‌توانند محل تجمع مواد و پلاک باشند.
بنابراین دانستن نام سطح دندان کمک می‌کند بیمار دقیق‌تر متوجه شود پوسیدگی یا ترمیم در کدام قسمت دندان قرار دارد.
مشخصات ظاهری دندان
تا به اینجای مقاله به بررسی کلی انواع سطوح دندانی پرداختیم؛ اما یکی از موضوعات جذابی که در این زمینه وجود دارد بررسی مشخصات ظاهری دندان‌ها است. شاید برایتان جالب باشد که بدانید ظاهر دندان‌ها با ما حرف می‌زنند. به این معنا که از روی شکل ظاهری دندان دندانپزشکان می‌توانند متوجه شوند دندان شما در چه عملکردی به مشکل خورده است. در ادامه به‌صورت کامل این موضوع را توضیح خواهیم داد؛ اما قبل از این موضوع باید با سه بخش اصلی تشکیل‌دهنده دندان آشنا شویم: تاج دندان، گردن دندان و ریشه‌ی دندان.
تاج دندان
قسمت بیرونی و قابل مشاهده‌ی دندان که روی مینای دندان را می‌گیرد و به کمک آن غذا را می‌جویم تاج دندان نامیده می‌شود.
گردن دندان
گردن دندان بخشی است که تاج دندان و ریشه‌ی دندان را به یکدیگر متصل می‌کند.
ریشه‌ی دندان
ریشه‌ی دندان قسمتی از دندان است که آن را درون فک متصل نگه می‌دارد. این بخش از دندان در نزدیکی لثه قرار دارد و نقش به سزایی در سلامت دندان‌ها ایفا می‌کند. در ناحیه‌ی گردن دندان، ماده2ای سخت به نام سمنتوم ریشه‌ی دندان را می‌پوشاند این ماده به ریشه‌ی دندان کمک می‌کند تا در جای خود به‌خوبی ثابت شود.
مشخصات ظاهری تاج دندان
تاج دندان دارای ویژگی‌ها و عملکردهای متفاوت و منحصربه‌فردی است که هرکدام به‌تنهایی وظایف متفاوتی دارند از جمله:
اکلوزال تیبل (Occlusal Table)
اکلوزال تیبل یک مفهوم کلیدی در دندانپزشکی است و به قسمت افقی تاج دندان‌های آسیاب بزرگ و آسیاب کوچک اطلاق می‌شود. اکلوزال تیبل اجزای متفاوتی را شامل می‌شود از جمله:کاسپ‌ها، ریچ‌ها، فوسا و شیارهای جداکننده. نقش اصلی اکلوزال تیبل جویدن دندان‌هاست. اکلوزال تیبل جایی است که فشار حاصل از جویدن به این قسمت وارد می‌شود و مواد غذایی به کمک کاسپ‌ها و فوساها خرد و له می‌شوند. این بخش از دندان، بسیار در دندانپزشکی پراهمیت است و هرگونه ناهماهنگی و اشکال در اکلوزال تیبل در روند درمان بیمار اختلال ایجاد می‌کند.
کاسپ دندان(Cusps)
کاسپ دندان، برجستگی‌ها و بیرون‌زدگی‌های روی تاج دندان هستند که کمک ویژه‌ای به خردکردن و آسیاب‌کردن دندان‌ها می‌کنند. کاسپ‌ها به‌خصوص در دندان‌های آسیاب بزرگ و دندان‌های آسیاب کوچک به‌خوبی قابل‌مشاهده هستند و به واسطه‌ی شیارهای جداکننده از کاسپ کناری جدا می‌شوند.
شیارهای جداکننده (Dissectional Grooves)
همان‌طور که در بالا اشاره شد، شیارهای جداکننده مرزها و خطوط باریکی هستند که باعث جداشدن کاسپ‌ها از یکدیگر می‌شوند. نقش اصلی این شیارهای جداکننده، هدایت غذا به سمت فوساها و کاسپ‌های دندانی است. به‌این‌ترتیب غذا با هدایت‌شدن به این مسیر بهتر خرد و آسیاب می‌شود. در کنار این مسئولیت، شیارهای جداکننده اجازه نمی‌دهند که مواد غذایی درون کاسپ‌ها باقی بماند و از گیرکردن آنها جلوگیری می‌کند.
فوساها Fossae
فوساها درون دندان به‌عنوان فرورفتگی‌های سطح اکلوزال دندانی هستند که در صورت مماس‌شدن ریج و شیارهای دندانی شکل می‌گیرند. فوساها در دندان موجب خردشدن و آسیاب‌شدن مواد غذایی می‌شوند همچنین فوساها از گیرکردن مواد غذایی درون شیارهای دندانی جلوگیری کرده و موجب تمیزی دندان‌ها می‌شوند. به‌‌طو کلی سه نوع فوسا روی دندان‌ها وجود دارد:
- فوسای مرکزی (Central Fossa)
فوسای مرکزی بیشتر در قسمت مرکزی دندان‌های آسیاب بزرگ و دندان‌های آسیاب کوچک قابل‌مشاهده است. فوسای مرکزی از سایر فوساها بزرگ‌تر است و با هدایت مواد غذایی به سمت کاسپ به هضم مکانیکی غذا کمک می‌کند.
- فوسای جانبی( Lingual Fossae)
این فوسا بیشتر به هدایت مواد غذایی به سمت داخلی دهان کمک می‌کنند و در دندان‌های قدامی به‌ویژه دندان‌های کانین و اینسایزور دیده می‌شوند. فوسای جانبی بیشتر در سطح لینگوال دندان وجود دارد.
- فوسای مثلثی( Triangular Fossae)
فوسای مثلثی در دندان‌های آسیاب بزرگ و آسیاب کوچک وجود دارند و عمدتاً در نزدیکی ریج‌های مارژینال دیده می‌شوند. علت نام‌گذاری این فوسا، به فوسای مثلثی، شکل سه‌گوش آنهاست. نقش اصلی فوسای مثلثی انتقال غذا به سمت فوسای مرکزی است.
ریج‌ها (Ridges)
ریج‌ها نقش مهمی در حفظ ثبات دندان‌ها دارند. شکل ظاهری ریج‌ها، مخروطی شکل است و بر روی تاج دندان‌ها دیده می‌شوند. ریج‌ها نقش اساسی در جویدن مواد غذایی به عهده دارند و همچنین این بخش از دندان هم، فشاری که به علت جویدن مواد غذایی به دندان‌ها وارد می‌شود را توزیع و پخش می‌کند. بر اساس موقعیت مکانی، ریج‌ها به سه دسته تقسیم می‌شوند:
ریج حاشیه‌ای( Marginal Ridges): که بر لبه‌ی جانبی تاج دندان قرار دارند.
ریج ترانس ورس (Transverse Ridges): موقعیت این ریج بین دو کاسپ است.
ریج ابلایک (Oblique Ridges): این ریج به‌صورت مورب از یک کاسپ تا کاسپ دیگر امتداد می‌یابد و در دندان‌های آسیاب بزرگ بالایی بیشتر دیده می‌شوند.
اهمیت ساختارهای دندانی در حفظ زیبایی و سلامت دهان
اگر تا به اینجای مقاله ما را همراهی کردهاید، اطلاعات به نسبت کاملی را از انواع ساختارهای دندانی و همچنین مشخصات ظاهری دندان کسب کردهاید. این اطلاعات به ما کمک می‌کند تا با درک عمیقی از ساختارهای دندان بهتر بتوانیم از دندان‌های خود مراقبت کرده و کیفیت آنها را حفظ کنیم. در کنار این اطلاعات، ابزارها و محصولات دندانپزشکی کمک شایانی به جامعه‌ی دندانپزشکان می‌کنند.
برای تهیه‌ی این محصولات شما می‌توانید سری به سایت دندانپزشکی دنتیوا بزنید. سایت دنتیوا مرجعی از ابزارآلات و محصولات دندانپزشکی است که تمامی محصولاتش ضمانت اصالت دارند علاوه بر این ارسال سریع یکی از مزیت‌های ارزشمند است سایت است. شما پس از ثبت سفارش می‌توانید در کمترین زمان ممکن محصولات موردنیاز خود را تحویل بگیرید.
جدیدترین محصولات دنتیوا
Fichers Ultrapak paker – قلم نخ زیرلثه الترادنت
21,000,000 تومان
Fluride Varnish – فلوراید وارنیش الترادنت
1,500,000 تومان
JIFFY Composite Polishers Brushes- برس سیلیکونی الترادنت
3,000,000 تومان
Jiffy Polisher Cup -مولت پرداخت کامپوزیت کاسه‌ای الترادنت
17,500,000 تومان
Jiffy Polisher Disk – مولت پرداخت کامپوزیت مدل دیسک الترادنت
17,500,000 تومان
Jiffy Polisher Point – مولت پرداخت شعله شمعی الترادنت
17,500,000 تومان
Omni-Matrix Sectional – نوار سکشنال ماتریکس الترادنت
12,000,000 تومان
بلیچینگ آفیس بوست الترادنت – Opalescence Boost
9,200,000 تومان
Perma Flo – کاموزیت پرمافلو الترادنت
8,000,000 تومان
Ultra Care – ژل بی حسی الترادنت
7,500,000 تومان
اسیداچ الترادنت Ultra Etch
1,600,000 تومان
آیا همه دندان‌ها 5 سطح دارند؟
در توصیف کلاسیک هر دندان پنج سطح اصلی در نظر گرفته می‌شود، اما نام سطح خارجی و سطح عملکردی بر اساس قدامی یا خلفی بودن دندان تغییر می‌کند؛ مثلاً Labial در قدامی و Buccal در خلفی.
مزیال و دیستال چه تفاوتی دارند؟
مزیال به سمت خط میانی قوس دندانی قرار دارد، در حالی که دیستال از خط میانی دورتر است.
تفاوت باکال و لینگوال چیست؟
باکال در سمت گونه و سطح خارجی دندان‌های خلفی قرار دارد؛ لینگوال سمت داخلی دندان و رو به زبان است.
سطح پروگزیمال کجای دندان است؟
Proximal به سطوح بین دندان‌های مجاور گفته می‌شود و شامل Mesial و Distal است.
Incisal با Occlusal چه فرقی دارد؟
Occlusal سطح جویدن پرمولرها و مولرهاست، در حالی که Incisal لبه برنده دندان‌های قدامی محسوب می‌شود.
